“Bộ não” hợp lực văn hóa và công nghệ cho khát vọng Thủ đô thông minh

Hà Nội, Thủ đô nghìn năm văn hiến luôn gợi nhớ về những nét đẹp độc đáo: 36 phố phường nhộn nhịp với nghề thủ công truyền thống, hồ Hoàn Kiếm yên bình như biểu tượng tâm linh, di sản lịch sử trải dài từ thời Thăng Long đến nay, ẩm thực đường phố hấp dẫn với phở, bún chả, và nghệ thuật dân gian như hát chèo, múa rối nước. Những giá trị văn hóa này không chỉ là di sản tĩnh lặng mà đang chờ đợi một "cú hích" để trở thành động lực kinh tế sống động.

Trong kỷ nguyên số, khi công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), thực tế ảo (AR/VR) đang thay đổi cách chúng ta trải nghiệm thế giới, Hà Nội có cơ hội vàng để kết hợp hai yếu tố này, biến di sản thành sản phẩm sáng tạo, tăng doanh thu du lịch lên 10 - 15% và quảng bá hình ảnh Thủ đô ra Châu Á cũng như toàn cầu. Sắp tới, ngày 26/2/2026, tại trụ sở Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội, sự kiện ra mắt Công ty Cổ phần Trung tâm Đổi mới Sáng tạo Hà Nội được kỳ vọng sẽ đánh dấu bước ngoặt quan trọng, như một "cầu nối" bí quyết để hợp lực văn hóa - công nghệ, mở ra kỷ nguyên chuyển đổi số đầy hứa hẹn cho thành phố. Đây không chỉ là sự kiện, mà là lời mời gọi khám phá cách Hà Nội sẽ "thổi hồn" hiện đại vào bản sắc nghìn năm, tạo sức hút mới cho du khách và thế hệ trẻ.

Bản sắc văn hóa nghìn năm - Nền tảng mang chất riêng của Hà Nội

Tháp Rùa đặt trên đảo rùa nằm giữa Hồ Gươm là một trong những điểm nhấn độc đáo của thủ đô nghìn năm văn hiến (Ảnh: Nam Nguyễn)

Hà Nội sở hữu kho tàng di sản văn hóa phong phú, được UNESCO công nhận với nhiều giá trị nổi bật, từ Khu phố cổ - di sản đô thị sống động nhất Đông Nam Á - đến Hoàng thành Thăng Long, biểu tượng của lịch sử dân tộc. 36 phố phường không chỉ là nơi lưu giữ nghề thủ công như dệt lụa, đúc đồng mà còn là không gian sống động của cộng đồng, nơi mỗi con phố mang một câu chuyện riêng. Hồ Hoàn Kiếm với tháp Rùa và đền Ngọc Sơn, là trung tâm tâm linh, gắn liền với truyền thuyết rùa thần trả gươm.

Ẩm thực đường phố Hà Nội, từ món phở được CNN ca ngợi là "món ăn quốc tế" đến bún chả từng chinh phục cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama, đã trở thành biểu tượng văn hóa, góp phần vào doanh thu du lịch hàng năm.

Theo Sở Du lịch Hà Nội, năm 2025, thành phố đón hơn 33,7 triệu lượt khách, với doanh thu vượt 134.000 tỷ đồng, tăng 21,5% so với năm trước. Nghệ thuật dân gian như hát chèo, múa rối nước không chỉ là di sản phi vật thể mà còn là nguồn cảm hứng sáng tạo, thu hút du khách tìm kiếm trải nghiệm chân thực. Những yếu tố này không phải "di sản tĩnh" mà là nguồn tài nguyên sống động, sẵn sàng hội nhập kỷ nguyên số để tạo giá trị mới.

Trong bối cảnh công nghiệp văn hóa theo định nghĩa của UNESCO - bao gồm sản xuất, phân phối hàng hóa - dịch vụ dựa trên sáng tạo, văn hóa và nghệ thuật - Hà Nội có lợi thế vượt trội với dân số trẻ am hiểu công nghệ. Nghị quyết 09-NQ/TU của Thành ủy Hà Nội về phát triển công nghiệp văn hóa giai đoạn 2021 - 2025, định hướng đến 2030, tầm nhìn 2045, nhấn mạnh việc gắn kết văn hóa với "Thành phố sáng tạo", tập trung 13 lĩnh vực như du lịch văn hóa, nghệ thuật biểu diễn, kiến trúc và nghệ thuật.

Sắp tới, tại sự kiện ngày 26/2/2026, Trung tâm sẽ công bố cách khai thác những yếu tố này, biến chúng thành sản phẩm số hóa, tạo động lực tăng trưởng bền vững. Điều này không chỉ bảo tồn mà còn làm mới bản sắc, giúp Hà Nội cạnh tranh với các đô thị Châu Á như Seoul hay Singapore, nơi văn hóa được "số hóa" để trở thành ngành kinh tế trụ cột.

Công nghệ 'thổi hồn' cho di sản - từ ý tưởng đến ứng dụng thực tiễn

Công nghệ đang cách mạng hóa cách chúng ta tiếp cận văn hóa, biến di sản Hà Nội từ "tĩnh" thành "động", tạo sản phẩm kinh tế hấp dẫn. AR/VR, với khả năng tái hiện không gian ảo, đang được áp dụng tại nhiều di tích. Ví dụ, dự án VR360 Bản đồ số Di sản Hà Nội cho phép du khách "dạo bước" ảo qua 36 phố phường, khám phá lịch sử từng con phố qua hình ảnh 360 độ và tương tác thời gian thực.

Tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, công nghệ 3D Mapping dựng mô hình tỷ lệ thực, giúp du khách "bước vào" quá khứ, trải nghiệm không gian học đường cổ xưa. Hoàng thành Thăng Long cũng áp dụng VR để phục dựng cung điện thời Lý, dựa trên di vật khai quật, cho phép người xem "đi dạo" trong lịch sử qua kính VR.

Chương trình biểu diễn 3D mapping lấy cảm hứng từ những dấu ấn tiêu biểu của triều Lý - triều đại khai sáng Kinh đô Thăng Long (Ảnh: H.L)

Game hóa di sản là xu hướng mới: Các ứng dụng di động biến truyền thuyết Hà Nội như rùa thần hồ Hoàn Kiếm thành trò chơi tương tác, thu hút thế hệ Z. Phim hoạt hình số về truyền thuyết Hà Nội, kết hợp AI để tạo nhân vật sống động, không chỉ giáo dục mà còn xuất khẩu văn hóa.

Tour ảo du lịch văn hóa, qua nền tảng số, giúp du khách khám phá ẩm thực đường phố mà không cần di chuyển, đặc biệt hữu ích sau đại dịch. Những ứng dụng này tăng tính tương tác, thu hút thế hệ trẻ - nhóm chiếm 60% dân số Hà Nội và du khách quốc tế, vốn ngày càng ưa chuộng trải nghiệm cá nhân hóa.

Theo báo cáo e-Conomy SEA 2024 của Google, Temasek và Bain & Company, kinh tế số Việt Nam đạt 36 tỷ USD năm 2024, tăng 16%, với thương mại điện tử dẫn dắt 22 tỷ USD. Áp dụng công nghệ vào văn hóa có thể tăng doanh thu du lịch 10 - 15%, dựa trên xu hướng tăng trưởng 40% trong Tết 2026 so với 2025, với 4,87 nghìn tỷ đồng chỉ trong 9 ngày.

Nhìn ra Châu Á, Singapore với Smart Nation sử dụng AI để số hóa di sản, như tour AR qua vườn quốc gia, tăng du lịch bền vững. Seoul qua Smart Seoul 2030 áp dụng metaverse cho bảo tàng K-pop, biến văn hóa thành xuất khẩu tỷ USD. Tokyo với SusHi Tech Tokyo kết hợp công nghệ xanh vào di sản, như VR tái hiện lịch sử samurai.

Hà Nội có thể theo chân, nhưng với "chất riêng" gắn bản sắc Việt. Sự kiện ra mắt Trung tâm Đổi mới Sáng tạo Hà Nội ngày 26/2/2026 tại trụ sở UBND TP Hà Nội sẽ giới thiệu các dự án thí điểm, mời gọi startup tham gia, biến ý tưởng thành hiện thực qua cơ chế sandbox.

“Bộ não” điều phối hợp lực văn hóa - công nghệ

Công ty CP Trung tâm Đổi mới Sáng tạo Hà Nội được kỳ vọng là "bộ não" điều phối, không chỉ hỗ trợ startup mà còn kết nối văn hóa với công nghệ để giải quyết bài toán đô thị. Theo đó, Trung tâm định vị Hà Nội thành hub thử nghiệm công nghệ toàn cầu, với 3 trọng tâm chiến lược: Thu hút cộng đồng sáng tạo thế giới, chiến lược đối ngoại (hồi hương doanh nhân Việt kiều), và đối nội (bảo hộ công nghiệp sáng tạo nội địa).

Mô hình 4 giai đoạn ươm tạo bao gồm: Xây dựng cộng đồng và kết nối bài toán thực tế, phát triển MVP với AI làm "đồng sáng lập", hình thành doanh nghiệp với hỗ trợ pháp lý, và tăng tốc thương mại hóa qua sandbox.

Sáu nền tảng cốt lõi: Dữ liệu chủ quyền, vốn đầu tư mạo hiểm, pháp lý, nhân lực, vật lý, và ứng dụng (như Super App iHanoi). Sứ mệnh của Trung tâm là biến Hà Nội thành điểm đến văn hóa - công nghệ hàng đầu Châu Á, gắn với Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, đặt đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm đột phá hàng đầu, mục tiêu kinh tế số chiếm 30% GDP.

Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia tại Khu công nghệ cao Hòa Lạc

Sự kiện ra mắt Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội dự kiến sẽ được tổ chức vào ngày ngày 26/2/2026 tại trụ sở UBND TP Hà Nội, với sự tham gia của nhiều lãnh đạo cấp cao. Đây là bước ngoặt, giúp Hà Nội không chỉ theo kịp mà còn vượt trội các thành phố như Seoul với K-pop số hóa hay Singapore với tài chính văn hóa. Trong lĩnh vực văn hóa, Trung tâm Đổi mới Sáng tạo Hà Nội sẽ hỗ trợ startup số hóa di sản, như AR cho 36 phố phường hay VR ẩm thực, tăng doanh thu du lịch và quảng bá toàn cầu.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, sự hợp lực văn hóa - công nghệ mang tiềm năng khổng lồ cho Hà Nội, từ bảo tồn di sản đến tạo tăng trưởng kinh tế bền vững. Với lợi thế dân số trẻ, di sản phong phú và chính sách hỗ trợ như Nghị quyết 57-NQ/TW, Thủ đô có thể dẫn dắt xu hướng Châu Á, biến "chất riêng" thành sức cạnh tranh toàn cầu.

Nhóm PV