Giáo dục con trẻ là một hành trình "đi bộ đường dài"

Giáo dục không phải là một cuộc đua nước rút, cũng không phải là việc đưa một món đồ hỏng vào xưởng để "sửa chữa". Đó là một hành trình "đi bộ đường dài", nơi cha mẹ và con cái cùng nắm tay nhau, kiên trì bước qua từng khúc quanh của sự trưởng thành.

Khi sự "sốt ruột" trở thành liều thuốc độc

Trong nhịp sống hối hả, chúng ta thường có tâm lý muốn thấy kết quả ngay lập tức. Khi con cái có những biểu hiện "lệch chuẩn", lười học hay mải chơi, không ít phụ huynh rơi vào trạng thái bất lực và cuống cuồng tìm kiếm một "phép màu". Những mô hình “kỷ luật thép” hay lời cam kết thay đổi con người trong ngắn hạn bỗng trở thành chiếc phao cứu sinh đầy hứa hẹn.

Với nhiều năm kinh nghiệm tham gia làm diễn giả tại các chương trình giáo dục và tư vấn các vấn đề về gia đình, nhà văn Hoàng Anh Tú cho rằng, giáo dục không phải là sửa chữa. Trẻ em không phải là cái máy để có thể "thay da đổi thịt" chỉ sau vài tháng. Trẻ là một con người.

“Sự sốt ruột của cha mẹ đôi khi lại là liều thuốc độc, đẩy con vào những môi trường dùng nỗi sợ hãi để khuất phục thay vì dùng nhận thức để thấu hiểu. Đòn roi có thể tạo ra một đứa trẻ "ngoan" vì sợ nhưng sâu thẳm bên trong là một tâm hồn bị tổn thương và một sợi dây kết nối gia đình đã bị đứt gãy”, ông Hoàng Anh Tú nhấn mạnh.

Bạo lực gây ra những tổn thương cả về tinh thần lẫn thể chất đối với trẻ

Chúng ta thường nghĩ đòn roi là "chuyện nhỏ", là "yêu cho roi cho vọt". Theo báo cáo của Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) về sức khỏe tâm thần trẻ vị thành niên tại Việt Nam đã mang đến những con số khiến bất cứ ai cũng phải giật mình, hơn 72% trẻ em từ 10 - 14 tuổi từng bị kỷ luật bằng bạo lực. Hậu quả là khoảng 26% trẻ có nguy cơ gặp các vấn đề sức khỏe tâm thần và đau xót hơn, hơn 21% trẻ em gái cùng gần 8% trẻ em trai từng có ý định tự sát.

Những con số ấy cho thấy, bạo lực không chỉ để lại vết bầm trên da thịt mà còn làm "teo" đi vùng não liên quan đến tư duy sáng tạo và lòng đồng cảm. Khi bị trừng phạt, trẻ không học được điều đúng - sai, mà chỉ học được cách sợ hãi, nói dối để né tránh và tích tụ lòng căm thù. Như chuyên gia Hoàng Anh Tú đã trăn trở: “Đứa trẻ ngoan vì sợ bị đánh khác hoàn toàn với một đứa trẻ thấu hiểu giá trị của sự kỷ luật”.

Giáo dục là "sửa mình" trước khi "sửa con"

Khi sự việc đau lòng tại Trung tâm công tác xã hội Hải Hà xảy ra, nhiều bậc cha mẹ đều có chung một góc nhìn. Đó là sự sa sút của trẻ đôi khi bắt nguồn từ những lỗ hổng trong sự quan tâm của gia đình như cha mẹ quá bận rộn, buông lỏng quản lý; đến khi con lệch chuẩn hành vi mới cuống cuồng tìm giải pháp “gửi gắm” cho một trung tâm nào đó. Có lẽ, đã đến lúc chúng ta cần thẳng thắn thừa nhận rằng: Dạy con là hành trình cha mẹ "tự sửa chữa" chính mình.

Chị Lệ Mỹ (ở phường Yên Sở, Hà Nội) cho rằng, khi con “có vấn đề” thì mỗi cha mẹ đề sốt ruột và tìm cách để giáo dục lại con. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc cha mẹ mất quyền làm cha mẹ và càng không có nghĩa là bất kỳ tổ chức nào được phép dùng bạo lực để “uốn nắn” trẻ. Sai lầm trong giáo dục gia đình có thể là nguyên nhân khiến đứa trẻ hư hỏng nhưng bạo lực trong giáo dục là một sai lầm khác, nghiêm trọng hơn và không thể chấp nhận.

Đồng quan điểm, chị Hoàng Hậu (ở xã Thanh Trì, Hà Nội) nhìn nhận, phải thừa nhận rằng giáo dục con cái là một hành trình dài, không có lối tắt và sự kiên trì của cha mẹ không nằm ở việc tìm một nơi sửa con thật nhanh mà ở việc đồng hành bền bỉ mỗi ngày.

“Kiên trì dành thời gian thật sự cho con, lắng nghe thay vì chỉ ra lệnh, hiểu con đang thiếu điều gì chứ không chỉ nhìn vào lỗi sai. Kiên trì còn là đặt ra ranh giới rõ ràng và nhất quán, yêu thương nhưng không nuông chiều, nghiêm khắc nhưng không bạo lực.

Khi con gặp vấn đề về hành vi hay tâm lý, cha mẹ cần kiên trì tìm giải pháp chuyên môn đúng đắn như tư vấn tâm lý, giáo dục kỹ năng, thay vì phó thác hoàn toàn cho các mô hình kỷ luật khép kín", phụ huynh Hoàng Hậu cho biết.

Theo chị Hậu, các bậc phụ huynh cũng nên cập nhật kiến thức nuôi dạy con trong bối cảnh mới, chấp nhận rằng việc dạy con đôi khi là sửa mình trước. Vì hành vi ứng xử của con phần nhiều sẽ ảnh hưởng từ cách cư xử trong gia đình đầu tiên.

Chị Mai Lan (ở phường Đống Đa, Hà Nội) thì bày tỏ, xem vụ việc xong chị mất ngủ vì thương cháu quá. “Tôi cũng là người mẹ nhiều phen bất lực vì con nhưng tôi không nghĩ đến chuyện sẽ có ai đó làm tốt hơn mình khi con có những biểu hiện không ổn. Chính vì vậy, tôi đã đi tìm hiểu tất tần tật về nguyên nhân vì sao con cái mình lại trở thành như vậy và cuối cùng tôi hiểu rằng mình cần đồng hành cùng con”, chị Mai Lan tâm sự.

Làm cha mẹ là công việc suốt đời (Ảnh minh họa)

Nếu coi giáo dục con cái là một hành trình "đi bộ đường dài", chúng ta sẽ thấy mồ hôi, sự mệt mỏi và cả những lúc muốn bỏ cuộc. Tuy nhiên, đó cũng là lúc chúng ta cảm nhận được từng bước trưởng thành của con rõ rệt nhất.

Chuyên gia tâm lý Hoàng Anh Tú nhắc nhở chúng ta một sự thật giản đơn nhưng thấm thía: “Làm cha mẹ là công việc suốt đời”. Không có ngày nghỉ hưu, cũng không có sự ủy thác hoàn toàn cho nhà trường hay xã hội. Cha mẹ dạy con bằng chính những gì mình làm mỗi ngày, bằng cách đối đãi tử tế với thế giới và với chính con mình.

Thay vì tìm một "chiếc gậy" để uốn nắn bằng nỗi đau, hãy tìm một bàn tay để nắm lấy khi con vấp ngã. Hãy giúp con hiểu rằng: "Dù con có sai, bố mẹ vẫn ở đây nhưng chúng ta có những quy tắc cần tôn trọng để tốt hơn mỗi ngày".

Vụ việc tại Trung tâm công tác xã hội Hải Hà là một lời cảnh báo nhưng cũng là một lời nhắc nhở về giá trị của sự kết nối. Đừng để nỗi sợ hãi dẫn lối, hãy để tình yêu và sự kiên nhẫn trở thành kim chỉ nam. Bởi sau cùng, thứ trẻ cần nhất không phải là một kỷ luật thép để trở thành "người máy", mà là một mái nhà đủ ấm để học cách làm người tự trọng và biết yêu thương.

Hãy chậm lại một chút, kiên nhẫn thêm một chút. Vì giáo dục là đồng hành và hạnh phúc của cha mẹ chính là được thấy con trưởng thành vững chãi trên chính đôi chân của mình, từ sự thấu hiểu chứ không phải từ sự khiếp sợ.

Trí Nhân