Để văn hóa thực sự trở thành nền tảng vững chắc của phát triển

Tối 27/2, tại Trường quay S1, Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội thực hiện truyền hình trực tiếp Chương trình Thời sự đặc biệt với chủ đề: “Hà Nội tiên phong, gương mẫu thực hiện các Nghị quyết chiến lược của Trung ương”.

Chương trình không chỉ phân tích sâu hai Nghị quyết 79 và 80 của Bộ Chính trị mà còn làm rõ vai trò tiên phong của Thủ đô trong cụ thể hóa những quyết sách chiến lược, đặc biệt là Nghị quyết 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam.

Từ “nền tảng tinh thần” đến “nền tảng vững chắc của phát triển”

Trong cạnh tranh quốc gia hiện nay, GDP không còn là thước đo duy nhất. Sức hấp dẫn văn hóa, bản sắc, uy tín và hình ảnh quốc gia mới là yếu tố quyết định vị thế dài hạn. Văn hóa vì thế vừa là mục tiêu, vừa là động lực, vừa là sức mạnh mềm.

Chương trình Thời sự đặc biệt với chủ đề: “Hà Nội tiên phong, gương mẫu thực hiện các Nghị quyết chiến lược của Trung ương”

PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Ủy viên thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội nhận định, Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa Việt Nam có nhiều điểm mới quan trọng, thể hiện bước chuyển mạnh mẽ trong tư duy phát triển.

Trong đó có ba nội dung cốt lõi. Thứ nhất, văn hóa không chỉ được nhìn nhận là nền tảng tinh thần của xã hội, mà được xác lập là nền tảng vững chắc của sự phát triển. Điều đó có nghĩa, văn hóa không đứng ngoài hay đứng sau phát triển kinh tế mà tham gia trực tiếp vào quá trình kiến tạo giá trị và định hình chất lượng tăng trưởng.

Thứ hai, văn hóa được xác định là một trụ cột phát triển, ngang tầm với kinh tế, chính trị và xã hội. Đây là sự thay đổi có tính chiến lược, khẳng định vai trò trung tâm của văn hóa trong cấu trúc phát triển quốc gia.

Thứ ba, văn hóa là hệ điều tiết cho sự phát triển đất nước. Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, điều này đặc biệt quan trọng: Văn hóa không chỉ tạo động lực mà còn định hướng, điều chỉnh quá trình phát triển theo hướng nhân văn, bền vững, tránh lệch lạc hoặc chạy theo tăng trưởng thuần túy.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Ủy viên thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội chia sẻ tại chương trình

"Nghị quyết 80 sẽ góp phần củng cố nội lực, sức mạnh mềm của dân tộc, bồi đắp thêm niềm tin của Nhân dân. Từ đó, có thêm nhiều cơ hội mới, động lực mới để hoàn thành các chỉ tiêu đã đặt ra trong thời gian tới", PGS.TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn dẫn chứng, Hà Nội đang là địa phương đi đầu trong phát triển công nghiệp văn hóa. Năm 2025, nhiều sự kiện và sản phẩm văn hóa, nghệ thuật quy mô lớn được tổ chức, như các chương trình nghệ thuật kỷ niệm, các dự án điện ảnh, trong đó có bộ phim “Mưa đỏ”… đã cho thấy văn hóa hoàn toàn có thể tạo ra giá trị kinh tế cụ thể, đóng góp vào tăng trưởng và quảng bá hình ảnh quốc gia.

Chia sẻ tại chương trình, PGS.TS Trần Đình Thiên - Nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam cho rằng, trong tinh thần của Nghị quyết 80, văn hóa không chỉ “đóng góp thêm” cho phát triển mà được nhìn nhận như một nguồn lực nội sinh có khả năng tạo ra giá trị mới và lợi ích phát triển thực chất.

Ông Thiên nhấn mạnh, lâu nay chúng ta chủ yếu tiếp cận văn hóa theo hướng bảo tồn, gìn giữ, thậm chí có lúc để các giá trị bị hao mòn trong quá trình phát triển. Tuy nhiên, Nghị quyết 80 đã đặt ra một yêu cầu cao hơn: Không dừng lại ở bảo tồn, mà phải phát huy và sáng tạo trên nền tảng bản sắc; biến di sản và các giá trị văn hóa thành động lực thúc đẩy phát triển con người và phát triển kinh tế, xã hội.

PGS.TS Trần Đình Thiên - Nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam chia sẻ tại chương trình

Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, khi con người và văn hóa được đặt ở vị trí trung tâm, được khai thác như một nguồn lực sáng tạo thì văn hóa không chỉ giữ vai trò nền tảng tinh thần, mà còn trực tiếp tạo ra sức cạnh tranh, gia tăng giá trị và góp phần định hình chất lượng tăng trưởng trong giai đoạn phát triển mới.

Đưa các giá trị văn hóa thực sự “thấm sâu” vào đời sống

Với vai trò Thủ đô - trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của cả nước - Hà Nội là địa bàn thể hiện rõ nhất tác động của Nghị quyết 80. Văn hóa Thăng Long - Hà Nội không chỉ là di sản nghìn năm văn hiến, mà còn là không gian sống, môi trường quản trị, chuẩn mực ứng xử và năng lực sáng tạo.

Người Hà Nội du Xuân đầu năm mới 2026 tại khu vực hồ Hoàn Kiếm (Ảnh: Ánh Dương)

Thực tiễn tổ chức Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 như một minh chứng sinh động. Không gian đô thị được chỉnh trang đồng bộ; lễ hội truyền thống được tổ chức văn minh; công viên mở cửa rộng rãi; an sinh xã hội được bảo đảm; trật tự, môi trường được giữ vững. Một cái Tết an vui, nghĩa tình, an toàn không chỉ là sự kiện văn hóa, mà còn là “bài kiểm tra” năng lực quản trị và chiều sâu văn hóa trong điều hành đô thị.

Ở đó, văn hóa không còn là hoạt động mang tính hình thức, mà thấm vào từng chính sách, từng hành vi ứng xử và từng không gian công cộng. Khi văn hóa thấm sâu vào quản trị, chất lượng phát triển được nâng lên một cách bền vững và nhân văn hơn.

Để các giá trị văn hóa thực sự “thấm sâu” vào đời sống, theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, văn hóa phải hiện diện trong từng lĩnh vực. Khi văn hóa được đưa vào học đường, môi trường giáo dục sẽ nhân văn và toàn diện hơn. Khi ngành Y tế chú trọng xây dựng y đức, chất lượng chăm sóc sức khỏe sẽ không chỉ dừng ở kỹ thuật mà còn ở thái độ và trách nhiệm. Khi quản trị đô thị được đặt trên nền tảng văn hóa, trật tự, kỷ cương và sự hài lòng của người dân sẽ được nâng lên.

“Khi văn hóa thực sự trở thành hệ điều tiết, dẫn dắt các lĩnh vực khác phát triển, xã hội sẽ tiến tới một xã hội đáng sống hơn, nhân văn hơn và con người hạnh phúc hơn”, ông Sơn nhấn mạnh.

Đánh giá về vai trò của văn hóa trong đời sống xã hội, PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng, dịp Tết là thời điểm thể hiện rõ sức sống của văn hóa. Từ không gian gia đình đến phố phường, từ việc thực hành mặc áo dài, tổ chức lễ hội truyền thống đến cách ứng xử nơi công cộng… tất cả cho thấy mối quan hệ biện chứng giữa văn hóa và con người.

Chúng ta phát triển văn hóa vì con người và chính con người lại là chủ thể sáng tạo, gìn giữ và làm giàu cho văn hóa. Khi văn hóa được nuôi dưỡng đúng hướng, con người sẽ được phát triển toàn diện và khi con người trưởng thành, văn hóa sẽ tiếp tục được nâng tầm.

Hà Nội là địa phương đầu tiên ban hành Nghị quyết chuyên đề về phát triển công nghiệp văn hóa. Đây là bước đi sớm, thể hiện tầm nhìn đưa văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh cho tăng trưởng.

Du khách quốc tế tham quan di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám Hà Nội (Ảnh Phạm Hùng)

Một điểm nhấn quan trọng của Nghị quyết 80 là yêu cầu xây dựng thế trận an ninh văn hóa, an ninh con người và bảo vệ chủ quyền văn hóa số. Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập sâu rộng, không gian mạng vừa mở ra cơ hội lan tỏa giá trị Việt Nam, vừa đặt ra nguy cơ xâm thực văn hóa.

Vì vậy, phát triển văn hóa phải song hành với củng cố niềm tin xã hội. Niềm tin không đến từ khẩu hiệu, mà từ cách ứng xử nơi công cộng, từ sự minh bạch trong quản trị, từ tinh thần trách nhiệm và chuẩn mực đạo đức. Khi văn hóa được thực hành thực chất, niềm tin được bồi đắp và niềm tin chính là vốn xã hội quý giá nhất cho phát triển.

Nghị quyết chỉ thực sự có ý nghĩa khi được cụ thể hóa bằng chương trình hành động rõ mục tiêu, rõ lộ trình, rõ trách nhiệm. Hà Nội đã nhanh chóng quán triệt, xây dựng kế hoạch triển khai, đặt thước đo cụ thể cho từng nhiệm vụ.

Tinh thần “chuyển từ nói sang làm”, khắc phục bệnh hình thức, chấm dứt “nói nhiều làm ít” được nhấn mạnh như một yêu cầu bắt buộc trong thực thi. Đó không chỉ là kỷ luật hành chính, mà còn là biểu hiện của văn hóa chính trị - văn hóa trách nhiệm.

Trong kỷ nguyên phát triển mới, đất nước muốn vươn lên mạnh mẽ phải đồng thời củng cố điểm tựa kinh tế và bồi đắp nền tảng văn hóa. Với Nghị quyết 80-NQ/TW, văn hóa đã được đặt đúng vị trí - không đứng sau kinh tế mà song hành, nâng đỡ và điều tiết cho tăng trưởng.

Hà Nội tiên phong không chỉ để hoàn thành nhiệm vụ của mình mà để lan tỏa chuẩn mực và cách làm cho cả nước. Khi văn hóa trở thành nền tảng vững chắc của phát triển, Thủ đô không chỉ phát triển nhanh, mà còn phát triển có chiều sâu, có bản sắc và có sức lan tỏa, xứng đáng vai trò đầu tàu trong hành trình hiện thực hóa các nghị quyết chiến lược của Trung ương.

Trí Nhân